Er bestaan intussen al ontiegelijk veel songs, en dat zal zeker niet ophouden. Maar hoe komt het dan toch dat er tegelijkertijd zoveel beperkingen en overeenkomsten zijn en er toch zoveel verschillen bestaan ? Trachten we toch enkele basisbegrippen bij mekaar te rapen:
– ritme
– ritmiek (is niét hetzelfde !)
– nuances
– stijl of genre
– sound

Wat zoekt men in muziek ? Eerst en vooral: ritme. En dat betekent ook: discipline. Zelfs al wordt er iets vals gespeeld of gezongen, als het ritme hapert, zal dat het allereerste zijn dat opvalt. Er bestaat wel een genre zoals Free Jazz, maar ik verwacht niet dat veel mensen daar lang enthousiast toehoorder bij blijven.

Terwijl het ritme de nodige discipline vereist is de ‘ritmiek’ iets gans anders. Simpel gezegd komt dit er op neer of je veel of weinig noten in een maat speelt, op welke tijdstippen, met welke tussenpozen, met welke combinaties, enz., enz. Denk aan het artikel over Coveren waar ik het heb over ‘scatten’.

‘If thinking out-of-the-box did not exist, neither would jazz’. Maar geen jazz, dan zeker ook geen Steely Dan, bijvoorbeeld. En laat net Jon Herington, de gitarist bij Steely Dan gedurende vele jaren, het volgende stellen: ‘Improvisation is negotiating in real time’. Zelf heb ik het volgende bedacht: ‘Elke noot op een klassieke muziekpartituur moet en zal gespeeld worden. Een jazzmuzikant steekt zijn muzikale bagage in zijn hoofd en kiepert de partituur weg’.

Gaat dit artikel enkel over jazz ? Zeker niet, maar het is wél de bakermat van de uitzonderingen op de muzikale regels. Toch kan één lang gerekte noot of akkoord minstens evenveel of zelfs nog meer emotie losmaken. Denk bijvoorbeeld aan Europa (Santana) en Parisienne Walkways (Gary Moore) .

Volgens mij heeft het ontzettend veel te maken met ‘nuances’. En daar zijn massa’s voorbeelden van, die velen onder ons maar al te graag zouden willen kunnen vertolken. Let maar eens op wat je jezelf hoort spelen bij het afstellen van een klank of tijdens een soundcheck.

En wie zou er geen moord willen begaan om een wereldberoemde riff uit te brengen. Een kleine handgreep:
– Smoke On The Water (Deep Purple)
– All Right Now (The Free)
– Johnny B Goode (Chuck Berry)
– Walk This Way (Aerosmith)
– Satisfaction (The Rolling Stones)
– Paranoid (Black Sabbath)
– Money (Pink Floyd)
– Sweet Home Alabama (Lynyrd Skynyrd)
– Message in a Bottle (The Police)
– Back in Black (AC/DC)
– Owner of a Lonely Heart (Yes)
– Money For Nothing (Dire Straits)
– Smells Like Teen Spirit (Nirvana)
– Are You Gonna Go My Way (Lenny Kravitz)
– Seven Nation Army (White Stripes)

Toch moeten we ons bedenken dat er al eeuwen muziek gecomponeerd en vertolkt wordt, terwijl er slechts 12 halve tonen in een toonladder zijn. Daar kan maar één verklaring voor zijn: combinaties en variaties in al hun mogelijke vormen. Om nogmaals de Zweedse kunstfotograaf Erik Johansson te citeren: ‘The only thing that limits us is our imagination.’

Toch ga je vrij snel bepaalde ‘patronen’ herkennen. Denk bijvoorbeeld aan het meest klassieke 12 maten patroon van de rock and roll: vier maten A, twee maten D, twee maten A, een maat E, een maat D, twee maten A. Bestond dit al ? Ja, zeker, want zowat alle ingrediënten uit de klassieke blues werden meegepikt; alleen heeft men het ritme gevoelig versneld. Om heel even terug te komen op de jazz: de grondlegger van de meeste harmonieën was … Johann Sebastian Bach.

De twee bekendste ‘scales’ over de ganse wereld zijn:
– de blues scale (die volledig geïntegreerd is in de rock and roll)
– de Chinese toonladder

Voor deze laatste moet je denken aan het enkel spelen op de zwarte toetsen van een piano. Het meest bekend is de intro van Superstition (Stevie Wonder), wat eigenlijk een ode is aan de zwarte pianisten ten tijde van de verwerpelijke segregatie in de Verenigde Staten sinds de jaren ’50. Sommige racistische clubeigenaars vonden er niet beter op om alle witte toetsen uit de piano te halen. En laat dat nu net de basis zijn van … de boogie-woogie.

Heel veel stijlen en genres hebben zaken met elkaar gemeen of zijn door mekaar verweven. Het is algemeen bekend dat de rock & roll rechtstreeks uit de blues is voortgevloeid maar dan in een sneller tempo.

Alhoewel veel groepen en artiesten zich specifiek richten op een enkel genre zijn er ook veel die verschillende genres combineren. The Police was oorspronkelijk een punkband maar door met reggae invloeden te werken kwamen zij met iets origineels naar buiten.

Velen voelen zich ook niet te benauwd om iets geheel apart uit te proberen, zoals George Michael.

In veel live concerten zitten er ook tragere nummers, die dikwijls nog het bekendst zijn. Toen ik in 1997 met The Bunch begon was het gewoon onbespreekbaar om een traag nummer te spelen. Het moesten allemaal up-tempo nummers zijn en zeker naar het einde toe nog sneller en nog harder. Gelukkig hebben we snel ingezien dat afwisseling een veel beter recept was. By the way, de trage nummers zijn meestal de moeilijkste om degelijk te brengen, wat veel te wijten is aan onderschatting en/of gemakzucht.

Je moet ook je ‘sound’ hebben, waarover ik elders al heb uitgeweid. Ik beweer altijd dat de helft van wat je speelt begint bij een degelijke sound. Als je niet als het ware in een ‘zetel’ kan spelen, wordt je aandacht en energie opgeslorpt door het compenseren van zaken die niet goed zijn, en sound is daar zeker een essentieel onderdeel van. Trouwens, als ik aan het soleren ben en ik hoor een andere muzikant om de haverklap fouten maken, dan mag ik het gewoon vergeten om er iets degelijks van te bakken.

Daarentegen kan je tijdens repetities en in de studio inspiratie halen uit je ‘fouten’. Zo hebben The Beatles enorm veel tijd in de studio besteed om iets met die fouten aan te vangen. Op het einde van A Day In The Life hadden ze aan het orkest als opdracht meegegeven om zo vals mogelijk tegen mekaar op te spelen, om na een cacafonische crescendo op het finale akkoord (40 seconden !) te eindigen. Ze hebben er in totaal wel 34 uur over moeten doen om dat nummer in te blikken.